Sámi girjjálašvuođa áigodagat

1. áigodat: Dološ guhkes luođit (ovdal 1840-logu)

Min girjjálašvuođa boarráseamos čállosat leat luohteteavsttat:

  • guhkit myhtat (Beaivvi Bártni Soagŋu Jiehtanasaid riikkas, mii muitala sápmelaččaid álggu)
  • epihkalaš luođit (Suola ja noaidi, Sámi eatnama vuosttas ja maŋit ássiid birra)
  • ráhkisvuođadivttat (Guldnasaš ja Oarrejávri)
  • historjjálaš muitalusat ja poehtalaš bihtážat sihke olbmuid ja luonddu birra.

Anders Fjellner

Jakob Fellman

Olaus Sirma / Čearbmá Ovllá

2. áigodat: Eallingeardemuitalusat; oskkoldaga čállosat ja muittašangirjjit (sullii 1840–1930)

Eallingeardemuitalusat leat čállosat mat muitalit olbmuid beaivválaš eallimis ja sin eallinvuogis.

Oskkoldaga čállosat leat čállosat main lea kristtalaš sisdoallu, ja dat leat ovdamearkka dihte bibaljorgalus, sálmmat, sártnit ja eará oskuigullevaš čállosat. Muittašančállosiidda gullet omd. girjjit maid sisdoallu lea dološ muittut ja dáhpáhusat mat lea čállon girjjálaš hápmái.

Dát áigodat álggii juo dan áigge go Lars Levi Læstadius almmuhii čállosa Tåluts Suptsasah Jubmela pirra ja Almatji birra (Dološ muitalusat Ipmila ja olbmuid birra) 1844:s. Dan rájes leat ilbman ja ain ilbmet muittašangirjjit, eallingeardemuitalusat ja oskkoldaga čállosat, muhto ođđasat áiggis ii leat šat dát girjjálašvuohta áidna šládjan sámegiela girjjálašvuođas.

Anta Pirak

Johan Turi

Lars Jacobsen Hætta / Jáhkoš-Lásse

3. áigodat: Assimilerenpolitihkka ja vuostálastin (1900-logu álggus–sullii 1920-rádjai)

Dán áigodaga girjjiid fáddán lea dávjá dáruiduhttin ja dat ahte man láhkai sápmelaččat galggašedje ieža vuostálastigoahtit dáruiduhttin- dahje suddadanpolitihka. Dáruiduhttináigodat bisttii sullii 1850-logu rájes sullii 1960-logu rádjái.

Anders Larsen

Isak Saba

Matti Aikio

Pedar Jalvi/ Lemetaš-Biehtár

4. áigodat: Áigi máilmmisoađi gaskkas (sullii 1920–70)

Dán áigodagas bistá dáruiduhttináigodat ja danin lea oalle unnán sámegiel girjjit čállon. Norgga bealde ii ilbman oktage girji dán áigodagas, earet go dutki J.K. Qvigstada girjjit Lappiske eventyr og sagn I–IV (1927–29). Girjjit, mat almmustuvve dalle, ledje Suoma Sámi čálliid buktagat. Ruošša bealde almmustuvve Oktyabrina Voronova divttat ruoššagillii, muhto easkka su jápmima maŋŋá almmustuvai darjjesámegiel diktagirji Yealla (Eallin).

Čállit: J.K. Qvigstad, Hans Aslak Guttorm, Pekka Lukkari, Oktyabrina Voronova

Hans Aslak Guttorm

Pekka Lukkari

5. áigodat: Ahtanuššama áigi (1970–1995)

Dán áigodaga dovdomearkan lea sámi iešdovddu morráneapmi. Sihke politihkalaš ja kultuvrralaš sámi diđolašvuođa lassáneapmi ealáskahtii ođđa sámi girjjálašvuođa ja eará kultursuorggi. Easkka dán áigodagas boahtigohte eanet iešguđetlágan sámegielgirjjit.

Máŋgasat ahtanuššama áigodaga čálliin leat almmuhan girjjiid jámma dan rájes ja leat buvttadan oalle máŋga čáppagirjjálašvuođa girjetihttela.

Earet eará: Kirsti Paltto, Elle Márjá Vars, Eino Guttorm, Pekka Lukkari, Nils Aslak Valkeapää (Áillohaš), Paulus Utsi, Synnøve Persen, Inga Ravna Eira, Kerttu Vuolab, Astrid Johnskareng, Stig Riemmbe Gälok, Marry Aslaksdatter Somby, Iraida Vinogradova, Jovnna Ánde Vest, Rauni Paadar Leivo, Inga Karlsen, Gustav Kappfjell, Kati Claudia Fofonoff, Issát Sámmol Heatta, Inger-Mari Aikio-Arianaick, Rauni Magga Lukkari, Ivar Utsi, Thomas Marainen, Harald Kåven, Merja Aletta Ranttila

Astrid Johnskareng

Eino Guttorm / Jovnna-Jon Eino

Elle Márjá Vars

Gustav Kappfjell

Harald Gaski

Harald Kåven

Inga Karlsen

Inga Ravna Eira / Iŋgos-Máhte Iŋgá

Inger-Mari Aikio-Arianaick

Iraida Vinogradova

Jovnna Ánde Vest

Kati-Claudia Fofonoff

Kerttu Vuolab

Kirsti Paltto

Marry Ailonieida Somby

Merja Aletta Ranttila

Nils-Aslak Valkeapää (Áillohaš)

Paulus Utsi

Rauna Paadar-Leivo

Rauni Magga Lukkari

Stig Riemmbe Gælok

Synnøve Persen

6. áigodat: Áigi 1995-logu rájes (Nuoramus geardi)

1995’ rájes boahtigohtet čállosat maid ođđa buolvva čállit leat čállán. Sámegiela čáppagirjjálašvuhtii riegádit máŋggalágan čállosat, románat, nuoraidrománat, divttat, gullugovat jna. Dát lea nuorat čálliid áigodat. Čáppagirjjálašvuohta oažžu ođđaáigásaš hámiid maid, nu mo omd. gullugova.

Earet eará: Sigbjørn Skåden, Jens Martin Mienna, Jeanette Aslaksen, Karen Anne Buljo, Petter Morottaja, Simon Issát Marainen, Liv Tone Boine, Stina Inga

Jeanette Aslaksen

Jens Martin Mienna

Karen Anne Buljo

Liv Tone Boine

Petter Morottaja

Sigbjörn Skåden

Simon Issát Marainen



 

© Davvi Girji OS 2008