2. áigodat:
Eallingeardemuitalusat, oskkoldaga čállosat ja muittašangirjjit (sullii 1840–1930)

Anta Pirak (1873–1951)

Anta Pirak

Anta Pirak. © Norsk Folkemuseum.

Oahpaheaddji ja badjeolmmoš

Anta Pavvason Pirak riegádii čakčadálvvi 1873:s Tuorpona siiddas. Su áhčči lei eret Tuorponas ja eadni Sirkasis. Sin bearaš fárrii Sirkkasii mii maiddá lea Johkamohki guovllu boazoorohat.

Son barggai oahpaheaddjin ja seammás lei maiddái badjeolmmožin. Badjedilli geasuhii su olles áigge. Son gávnnai de alccesis guoimmi ja guđii oahpaheaddjibarggu.

Anta Pirak lei johttisápmelaš. Son lei maiddái dakkár gii váikkuhii eiseválddiid sápmelaččaide guoski mearrádusaid buori guvlui. Sin lei «siita-åaive», siidaisit.

Girjeovttasbargu

Anta Pirak čálii julevsámegillii girjji «Jåhttee saamee viessoom» mii lea okta daid vuosttaš girjjiin mat dan rádjái ledje almmustuvvan sámegillii. Dát girji lea Johkamohki báhpa Harald Grundstrøm’a ja Anta Pirak ovttasbargu. Ruoŧagiel girji almmustuvai 1933:s (En nomad och hans liv) ja julevsámegiel girji fas 1936:s. Anta Pirak lei ieš jurddašan čállit muittašemiid, muhto sus hedjonii oaidnu dávdda geažil ja boazoealáhus maid válddii ollu su áiggi.

«Jåhttee saamee viessoom» lea duot deháleamos čála julevsámegillii ja julevsámi eallinvuogi birra. Harald Grundstrøma stuorra julevsámegiela sátnegirji (1946–1954) lea dahkkon Anta Piraka «Jåhttee saamee viessoom» girjji giellariggodaga vuođul.

Mo girji riegádii?

Anta Pirak ja Harald Grundstrøm gávnnadeigga Virijaurres 1926:s ja dalle riegádii jurdda dán girjái. Seamma jagi čakčat jotkkiiga ovttasbarggu Pårtestuganis Sjaptjak’is . Doppe barggaiga soai guhtta vahku ovttas ja gárvvisteigga girjji vuosttaš oasi. Grundstrøm lea muitalan ahte son doaimmai «čállin» ja Pirak dat ieš mearridii mo girji galgá čállot. Nie riegádii dat vuosttaš muittašangirji man sápmelaš lea čállán.


Man birra Anta Pirak čállá?

«Jåhttee saamee viessoom» lea johtti sámi eallima birra. Son govvida dárkilit ja viidát buot beliid johttisámi eallimis. Mo gumppet spedjet, mo guovža ja geatki rohkkáhit bohccuid. Julevsámegielas leat gumpii ovcci namahusa!

Anta čállá maid goavvejagibirra: mo heajos jahki sáhttá dagahit jáválaš badjeolbmo áibbas pmodaga haga.

Johtin ja dasa gullevaš barggut ja dáhpáhusat lea čilgejuvvon girjjis. Johkamohki dálvemárkanat ja heajastallamat, dološ dálkkodankoansttat ja ollu eará leat čállon dán girjái.

Girjjit

Man áigodahkii Anta Pirak gullá?

Anta Pirak elii dan guovllu ravddas gos Lestadiusa osku lei vuoimmis. Son han lei riegádan logi jagi maŋŋil Lestadiusa jápmima. Anta Pirak maid guorahalai čiekŋalit iežas vuoiŋŋalaš beali, muhto ii son goassege morránan Lestadiusa oskui.

Gáldu

Lundmark, Bo 1975: Arran Lapplændska bilder. Aktiebolag Tryckmans. Stockholm



 

© Davvi Girji OS 2008