3. áigodat: Assimilerenpolitihkka ja vuostálastin (1900-logu álggus–sullii 1920-rádjai)

Pedar Jalvi/ Lemetaš-Biehtár (1888–1916)

Pedar Jalvi

Pedar Jalvi. © Tromsø museum.

Gii lei Pedar Jalvi?

Pedar Jalvi lei Suoma bealde vuosttaš sámegielgirječálli. Pedar Jalvi riegádii Ohcejoga gielddas, Deanuleagis, badje-Jalvvis. Su suomagiel namma lei PieraKlemetinpoika Helander, ja sámenamma Lemetaš-Biehtár.

23-jahkásažžan son beasai Jyväskyläs oahpaheaddjiskuvlii. Jyväskylä lea guovddáš Suomas ja Pedar Jalvi oahpásmuvai doppe suopmelaččaid jurdagiidda iežaset kultuvrra ja giela ovddideami hárrái. Dan áigge ledje maid jurdagat oažžut Suoma iešriikan. Dát dagahiige ahte Lemetaš-Biehtár čálligođii čállosiid sápmelaččaid eallimis ja árbevieruin. Geasseluomuid áigge son čohkkii Ohcejogas sápmelaččaid álbmotmáidnasiid. Daid čállosiid son almmuhii áviissain. Seamma áiggis son atnigođii maid iežas goarggu Helander menddo ruoŧŧelažžan ja nuppástuhtii namman Pekka Pohjansäde čálligođii sámegillii. Dađistaga Pedar Jalvi čálligođii maiddái sámegillii, go son dovddai ahte čiekŋaleamos jurdagiid sáhtii ovdanbuktit dušše eatnigillii. Dát čállosat ilbmege girjin 1915:s, ja dalle lei son juo gohčodišgoahtán iežas Pedar Jalvin.

Stuorámus doaivva lei beassat iežas čeardda oahpaheaddjin, muhto dat ii ollašuvvan, go eai dalle lean galle oahpaheaddjivirggige Sámis. Pedar Jalvi válmmastuvai oahpaheaddjin 1915:s, muhto son barggai dušše jagi oahpaheaddjin Savitaipale-nammasaš báikkis lulli-Suomas. Pedar Jalvái lei juo skuvlavázzináiggis njommon tuberkulosa-dávda ja son vulggii 1916:s johtit hui buohccin ruovttubáikásis Ohcejohkii. Ii son buvttehan dohko; son jámii Anára buohccevissui ja hávdáduvvui Anára girkogárdái.

Maid son čálii?

  • Muottačalmit (1915, 2. prentehus: Muohtačalmmit 1981)
  • Sabmelažžai maidnasak jâ muihtalusak/Lappalaisten satuja ja tarinoita. Toaimmatam/toimittanut Samuli Aikio (1966)
  • Sátneráidu (1969, 2. prentehus 1982) (Sisdoallu: Muohtačalmmit ja Anders Larsen: Beaiveálgu)

Pedar Jalvvi dovdoseamos dikta lea «Muohtačalmmit». Loga ja guldal dan. Man birra dikta lea?

Lassidiehtu

Aŋŋel nieiddat leat lávlon dán maiddái CD-skerrui. Sáhtát guldalit dán CD:s man namma lea Skeaikit.

 

Muohtačalmmit

Vihken jiena guvlui


 

© Davvi Girji OS 2008